De strijd om de Cost-Per-Kill winnen

Het conflict benadrukt niet alleen de omvang van de dreiging, maar ook de dringende noodzaak van doeltreffende en kostenefficiënte tegenmaatregelen. In de kern gaat het hier om een economische strijd: de NAVO kan het zich niet veroorloven om goedkope drones voornamelijk met dure raketten of complexe systemen uit te schakelen. De doorslaggevende vraag betreft niet alleen de technische doeltreffendheid, maar ook duurzame kosten-effectiviteitsverhoudingen op grote schaal. 

Luchtverdedigingssystemen op de grond (Ground Based Air Defence, GBAD) zijn gebaseerd op drie kernelementen:

• sensoren – de ogen van de operatie,
• command-and-control-systemen (C2) – het brein,
• en effectoren – de middelen om bedreigingen te neutraliseren. 

Geavanceerde sensoren, zoals de toonaangevende Giraffe 1X van Saab, maken het nu al mogelijk om zeer kleine doelen nauwkeurig te detecteren en te classificeren. Afhankelijk van het type doelwit, de afstand en de omgevingsomstandigheden kan de radar objecten detecteren met een radardoorsnede van minder dan 0,01 vierkante meter. Steeds gevoeliger wordende sensoren genereren echter ook enorme hoeveelheden gegevens die in realtime moeten worden geanalyseerd.

Moderne C2-systemen, die worden ondersteund door steeds grotere rekenkracht en in toenemende mate door kunstmatige intelligentie, kunnen deze gegevenspunten binnen fracties van een seconde verwerken. Echter, In het huidige, met drones overspoelde gevechtsgebied zijn effectieve systemen ter bestrijding van onbemande luchtvaartuigen (C-UAS) minder afhankelijk van één enkel commandosysteem en meer van een veerkrachtig, door een netwerk verbonden ecosysteem. 

Deze netwerkgerichte aanpak integreert sensoren, schutters, elektronische oorlogsvoering en mens-machine-samenwerking met snelle feedback vanaf de frontlinie. Het netwerk moet bestand zijn tegen prestatieverlies, nieuwe sensoren en effectoren snel kunnen integreren en gedecentraliseerde uitvoering ondersteunen. De partij die sneller kan detecteren, classificeren, prioriteiten stellen en actie ondernemen – en daarbij een gunstige kostenverhouding weet te behouden – zal in het voordeel zijn. Het hieruit voortvloeiende situationeel bewustzijn maakt snelle besluitvorming mogelijk en ondersteunt de keuze voor de meest geschikte effector.

Soft kill versus hard kill 

De keuze tussen soft kill en hard kill is in wezen een economische afweging: waar mogelijk elektronische aanvallen; waar nodig geweren en mobiele vuurteams; goedkope interceptordrones voor grootschalige dreigingen; en geavanceerde raketten die worden gereserveerd voor de meest veeleisende doelen. Het koppelen van de juiste effector aan de juiste dreiging tegen de juiste kosten is bepalend voor de vraag of de C-UAS-architectuur op grote schaal haalbaar is. Deze redenering geldt zowel voor systemen die bedoeld zijn om civiele infrastructuur in vredestijd te beschermen als voor systemen die troepen aan het front moeten beschermen tegen zwermen drones, en geldt ongeacht of deze systemen zijn opgebouwd uit componenten van militaire kwaliteit (MOTS) of commerciële componenten (COTS).

De ervaringen in Oekraïne laten zien dat C-UAS steeds meer een economische uitputtingsstrijd aan het worden is. Hoewel een drone misschien maar een paar honderd euro kost, kunnen geavanceerde verdedigingssystemen miljoenen kosten en is er vaak een lange productietijd voor nodig.

Om deze uitdaging het hoofd te bieden, ontwikkelt Saab "Nimbrix", een goedkope "fire-and-forget"-raket die speciaal is ontworpen voor operaties tegen drones. De raket biedt een bereik van 2 tot 4 kilometer en is uitgerust met een actieve zoeker en een in de lucht ontploffende raketkop waarmee zwermen drones kunnen worden uitgeschakeld. Het systeem is ontworpen voor zowel zelfstandig gebruik als integratie in grotere luchtverdedigingssystemen.

Nimbrix is een goedkope ‘fire-and-forget’-raket die is ontworpen voor een dreigingsomgeving die in toenemende mate wordt bepaald door de verspreiding van UAS’en.

Snelle innovatie – en het tempo dat Oekraïne aangeeft

De drone-oorlogvoering ontwikkelt zich razendsnel, maar het tempo in Oekraïne gaat verder dan louter een versnelling. Oekraïne volgt geen snellere versie van de traditionele cyclus; het volgt een fundamenteel andere cyclus. Feedback vanaf het front, civiele technologie, start-ups en snelle prototyping worden in enkele weken of zelfs dagen gecomprimeerd, terwijl de offensieve dronetactieken en ISR-capaciteiten om de drie tot vier maanden aanzienlijk veranderen. 

Voor de NAVO vormt dit een directe uitdaging: een conventionele aanbestedingsprocedure zal moeite hebben om gelijke tred te houden met een dreigingslandschap waarin zowel drones als systemen ter bestrijding van drones voortdurend worden bijgewerkt. C-UAS moet daarom worden beschouwd als een adaptief vermogen – opgebouwd rond mechanismen voor voortdurende integratie, testen, ingebruikname en vervanging – in plaats van als een vast programma met een duidelijk omschreven einddoel.

Om gelijke tred te houden met deze ontwikkeling, vertrouwt Saab op een voortdurende operationele feedbackcyclus tussen gebruikers, ingezette systemen, engineeringteams en industriële partners. Ervaringen die zijn opgedaan tijdens oefeningen, in de praktijk en in conflictsituaties waarin Saab-producten worden ingezet, worden vastgelegd en snel verwerkt in de systeemontwikkeling, software-updates, integratiewerkzaamheden en tactische aanpassingen. Dit vermogen om de cyclus tussen ervaringen op het slagveld en de reactie van de industrie te verkorten, wordt net zo belangrijk als de technologie zelf.

Een opvallend voorbeeld is het "Loke"-concept, dat tot stand is gekomen door samenwerking tussen de Zweedse luchtmacht, de Zweedse Dienst voor Defensiematerieel (FMV), Saab en partners. In slechts 84 dagen werd een mobiele en flexibel inzetbare C-UAS-oplossing voor gevechtseenheden ontwikkeld en in gebruik genomen. 

Het modulaire systeem bestrijkt de volledige kill chain en combineert de beproefde Giraffe 1X-radar met een lichtgewicht, op SHORAD gebaseerde C2-oplossing. Effectoren, zoals een klein kanon dat op een Trackfire-wapenstation op afstand is gemonteerd, maken het concept compleet. Deze systemen kunnen worden ingezet op platforms op het land of op marineschepen, zoals de Combat Boat 90 van Saab, en zijn al ingezet en hebben hun waarde bewezen tijdens een daadwerkelijke NAVO-missie op de luchtmachtbasis Malbork in Polen tussen april en september 2025.

In plaats van de traditionele meerjarige ontwikkelingscycli te volgen, was het concept gebaseerd op een nieuw doel geven aan bestaande systemen en het snel integreren van nieuwe functies en technologieën – het logische gevolg van de rol van Saab als systeemintegrator in plaats van als platformleverancier, gedreven door een open, technologie-onafhankelijke architectuur die integratie voorrang geeft boven het opnieuw uitvinden van het wiel. Het resultaat is een schaalbare en flexibele oplossing die mee kan groeien met opduikende bedreigingen. Loke kan ook tijdens het verplaatsen in bedrijf blijven, waardoor continue bescherming tijdens de verplaatsing gewaarborgd blijft.

Er bestaat geen perfect systeem

Saab is nu al mede toonaangevend op het gebied van hard-kill-effectoren voor grote drones en luchtdreigingen zoals vliegtuigen en helikopters – met systemen zoals de RBS 70 NG, die lasergestuurd is met een ‘man-in-the-loop’-functie en daardoor niet te storen/blokkeren is. Als onderdeel van een breder ‘System of Systems’-concept integreert de RBS 70 NG zowel raketten als verkenningscapaciteiten op hetzelfde platform, waardoor verschillende effectoren binnen één geïntegreerde architectuur kunnen samenwerken. Dankzij de configuratie met mobiele en op afstand bediende vuurleidingsunits vormt het tevens een essentieel onderdeel van MSHORAD (Mobile Short-Range Air Defense), waardoor troepen een aanzienlijk tactisch voordeel genieten door de snelle inzetbaarheid en flexibele positionering. 

Tegelijkertijd winnen ‘soft-kill’-oplossingen, zoals storings-blokkeringsmaatregelen, netten en jachtdrones, steeds meer aan belang. Samen met start-ups en partners uit de industrie blijft Saab onderzoek doen naar nieuwe technologieën om zowel huidige als toekomstige bedreigingen het hoofd te bieden. Er bestaat echter geen enkele "gouden oplossing".

Moderne drone-oorlogsvoering vereist gelaagde verdedigingsconcepten die zijn opgebouwd rond verschillende systemen die zijn afgestemd op regionale dreigingen en operationele vereisten. De gelaagde kostenlogica moet vanaf het begin in deze architecturen worden ingebouwd: de juiste capaciteit, tegen de juiste kosten, gericht op de juiste dreiging. Nauwere samenwerking binnen de NAVO wordt steeds belangrijker, hoewel nationale veiligheidsprioriteiten nog steeds de boventoon voeren in veel defensiestrategieën.

Uiteindelijk is de belangrijkste les uit Oekraïne duidelijk: C-UAS is niet alleen een technisch defensieprobleem. Het is een race om aanpassing op het gebied van netwerken, economie en instellingen. De grootste uitdaging ligt niet langer alleen in de technologie, maar in de snelheid: de snelheid van innovatie, integratie, interoperabiliteit, training en tactische aanpassing. Er bestaat geen pasklaar antwoord op de strijd tegen drones, maar er is nu dringend behoefte aan de inzet van effectieve en schaalbare C-UAS-capaciteiten.

Saab in Nederland

De actviteiten van Saab omvatten het leveren van betrouwbare en innovatieve oplossingen voor Nederland op het gebied van defensie en civiele veiligheid door middel van een evenwichtig partnerschap op lange termijn.

Lees meer