Najlepszy okręt to okręt na morzu. Jak Szwecja buduje gotowość operacyjną marynarki wojennej?
Okręty nawodne i podwodne to złożone i kosztowne platformy przeznaczone do prowadzenia rozpoznania, misji patrolowych oraz realizacji wielu innych operacji. Jednak ich wartość jest niewielka, jeśli pozostają zacumowane w porcie lub przebywają w stoczni na przeglądach i remontach. Aby zapewnić wysoką gotowość operacyjną, czyli dużą liczbę godzin operowania na morzu, wiele czynników musi ze sobą bezproblemowo współdziałać. Szwedzka Marynarka Wojenna charakteryzuje się wysokim poziomem dostępności swoich jednostek i efektywnie wykorzystuje swoją flotę.
Rozwój i projektowanie
Okręt podwodny może pozostawać w służbie nawet 50 lat, a okręty nawodne przez prawie taki sam okres. By było to możliwe, kwestie utrzymania, modernizacji i modyfikacji muszą być uwzględniane już na etapie projektowania. Przykładowo, okręt podwodny powinien być zaprojektowany tak, aby umożliwiać łatwe modyfikacje i długofalowe modernizacje — nawet przecięcie kadłuba na pół w celu instalacji nowych systemów, po czym ponowne jego zespawanie.
Inteligentne projektowanie może również wydłużyć okresy między kluczowymi przeglądami. W nowych okrętach podwodnych typu Blekinge (A26) coroczny okres przeglądowy wydłużono z 18 do 24 miesięcy w porównaniu z wcześniejszą generacją okrętów typu Gotland. W przypadku remontów głównych okres ten zwiększono z 6 do 8 lat. Te usprawnienia przełożą się na znaczący wzrost ich dostępności.
Jednostki muszą być projektowane i budowane tak, aby umożliwiać użytkownikom dostęp do kontroli i napraw nawet w ograniczonych przestrzeniach. Na okręcie podwodnym znajdują się zbiorniki balastowe kompensujące masę pod wodą. Należy zapewnić możliwość dostępu do tych przestrzeni i ich stałej ochrony przed korozją — to zadanie dla osób bez skłonności do klaustrofobii. W ciasnym wnętrzu okrętu podwodnego trzeba również uwzględnić sposób demontażu i wyjmowania większych komponentów, takich jak baterie czy generatory.
W wielu jednostkach mamy do czynienia z przejściem z systemów opartych na fizycznych elementach sterowania, takich jak pompy i zawory, do rozwiązań opartych na oprogramowaniu. Dzięki integracji sensorów możliwe jest ciągłe monitorowanie stanu technicznego jednostki. Na podstawie tych danych można aktualizować parametry oprogramowania w celu poprawy funkcjonalności, takich jak zmniejszenie zużycia paliwa lub ograniczenie sygnatury (hałasu) zarówno okrętów podwodnych, jak i nawodnych.
Nowa era polskich operacji podwodnych
Wybór Saab i Szwecji jako partnerów w programie „Orka” to nie tylko pozyskanie najnowocześniejszych konwencjonalnych okrętów podwodnych. To także strategiczne partnerstwo na rzecz bezpieczeństwa.
Dowiedz się więcejDokumentacja, planowanie i szkolenia
Utrzymanie nie odbywa się wyłącznie w porcie czy stoczni. Bieżące prace konserwacyjne i naprawy realizuje również załoga podczas pobytu na morzu. Dobrze udokumentowane i zaplanowane procedury umożliwiają szybkie przeprowadzanie drobnych interwencji. Części zamienne, narzędzia i instrukcje powinny być dostępne tam, gdzie są potrzebne - nawet na pokładzie już i tak zatłoczonego okrętu podwodnego.
Zintegrowane Wsparcie Logistyczne (Integrated Logistic Support - ILS) to funkcja lub dział zaangażowany już od etapu projektowania jednostki. Jego celem jest zapewnienie efektywnego użytkowania i utrzymania okrętu, tak aby osiągnąć wysoką dostępność i długi okres jego służby. To fundament tzw. wsparcia w trakcie eksploatacji (Integrated Logistic Support - ISS). ISS obejmuje m.in. dokumentację, plany utrzymania, szkolenia, umowy z podwykonawcami oraz planowanie części zamiennych.
Liczba dokumentów wymaganych dla przykładowej korwety typu Visby może zajmować wiele metrów półek. Dzięki uporządkowanemu, cyfrowemu systemowi dokumentacji Saab, zwanemu DIS, załoga ma stały dostęp do odpowiednich instrukcji, oszczędzając cenną przestrzeń na pokładzie.
Plany utrzymania obejmują różne poziomy złożoności - od napraw po awarii po konserwację zapobiegawczą. Wszystkie działania mają na celu minimalizację ryzyka usterek i nieprzewidzianych zdarzeń. Na podstawie pomiaru godzin pracy i czasu kalendarzowego możliwe jest wdrażanie utrzymania zależnego od stanu technicznego i wymiana zużytych komponentów. W trakcie cyklu życia produktu planowane są również większe modyfikacje i zwiększenie zdolności operacyjnych.
Planowane modyfikacje i zwiększanie zdolności operacyjnych
Już na etapie budowy planuje się szereg istotnych modernizacji zarówno okrętów nawodnych, jak i podwodnych. Modernizacje te obejmują wymianę lub uzupełnienie większych systemów oraz dodawanie nowych zdolności, sensorów czy systemów uzbrojenia.
Modernizacje w połowie okresu eksploatacji (Mid-life upgrades - MLU) przeprowadza się zazwyczaj 15–20 lat po wodowaniu jednostki. Proces ten polega na dodawaniu nowych zdolności i dostosowywaniu jednostek do zmieniającego się środowiska operacyjnego.
W 2026 roku korwety typu Visby rozpoczną program MLU, w ramach którego otrzymają m.in. nowe systemy obrony przeciwlotniczej. Niedawno modernizację w połowie okresu eksploatacji przeszły również okręty podwodne typu Gotland, otrzymując systemy, które wkrótce zostaną wdrożone w nowych okrętach typu Blekinge (A26).
Po kolejnych 15 latach może nadejść czas na przedłużenie cyklu życia jednostki danego typu (Life-of-type-Extension - LOTE). Obejmuje ono dodawanie nowych zdolności oraz zastępowanie przestarzałych systemów nowoczesnymi rozwiązaniami, aby jeszcze bardziej wydłużyć ich żywotność. Może to być na przykład tak prosta zmiana, jak zastąpienie w centrum dowodzenia „grubego telewizora” starego typu nowoczesnymi płaskimi ekranami.
Partnerstwo dla przemysłu, bezpieczeństwo dla regionu
Saab proponuje Polsce dużo więcej niż tylko dostawę systemów uzbrojenia i sprzętu wojskowego. Firma buduje strategiczne partnerstwa z polskimi przedsiębiorstwami, aby wspierać rozwój technologiczny sektora obronnego i wspólnie tworzyć wysokotechnologiczną bazę przemysłową, wspierająca bezpieczeństwo całego regionu.
Ciągłe doskonalenie
Wadą modernizacji realizowanych na dużą skalę jest to, że odstępy między nimi bywają długie, a potrzeba szybszych aktualizacji rośnie - co pokazały doświadczenia z walk na Ukrainie. Koncepcja „kod rano, lot po południu” zyskuje na znaczeniu — nie tylko w lotnictwie myśliwskim, ale również w odniesieniu do okrętów i okrętów podwodnych.
Eksploatacja i utrzymanie
Dlatego koncentrujemy się na bieżącym wsparciu w trakcie operacji — tzw. In-Service Support (ISS). To sztuka zapewnienia, że platforma pozostaje przez cały cykl życia aktualna, dostępna i działa na najwyższym poziomie swoich możliwości.
W ramach wsparcia inżynieryjnego projektanci przygotowują przyszłe modernizacje oraz dbają o ich właściwą kolejność i koordynację między podsystemami. Zbierane są także dane z eksploatowanych systemów w celu analizy ich użytkowania.
Zarządzanie częściami i dokumentacją stanowi element koncepcji wsparcia logistycznego. Obejmuje również opracowywanie materiałów szkoleniowych dla użytkowników i służb wsparcia.
Części zamienne i komponenty zastępcze to złożony problem. Które części należy lub można magazynować w celu zapewnienia wysokiej gotowości? Jeśli dostawca używany 15 lat temu już nie istnieje, jak pozyskać nowe elementy do starego systemu?
Ponieważ budowa takiej platformy trwa długo — pięć, a nawet dziesięć lat — niektóre systemy opracowane na wczesnym etapie mogą wymagać wymiany lub modernizacji jeszcze przed wodowaniem. Oznacza to, że już na początku cyklu życia produktu planuje się kwestie związane z końcem eksploatacji (End-of-life - EOL), czyli sposobem zastępowania komponentów, do których nie są już dostępne części zamienne.
Na końcu należy zaplanować same prace utrzymaniowe. Często używa się tu terminu MRO (Maintenance, Repairs and Overhauls), obejmującego wszystko — od napraw po awariach po duże modernizacje i modyfikacje.
Pierwszy okręt podwodny 5. generacji
Spełnienie wymagań NATO w zakresie Operacji Wielodomenowych wymaga najnowocześniejszych rozwiązań. Dzięki A26, pierwszemu na świecie okrętowi podwodnemu 5. generacji, Marynarka Wojenna RP będzie w stanie sprostać tym wyzwaniom.
Dowiedz się więcejNależy unikać powielania prac - jeśli na przykład silnik jest w danym momencie demontowany, warto przy tej okazji wymienić także elementy układu wydechowego. Oczywiście to samo planowanie dotyczy oprogramowania, systemów okrętowych, uzbrojenia oraz systemów dowodzenia i kontroli. Wszystko jest ze sobą powiązane i współdziała, tworząc optymalną platformę dla użytkownika końcowego, czyli Sił Zbrojnych.
Wymagana jest ścisła współpraca między projektantami jednostki a osobami planującymi realizację prac utrzymaniowych i modernizacyjnych. Okręt podwodny, który zawija do portu w celu przygotowania do prostszej misji, może zostać jednocześnie zmodernizowany – oczywiście jeśli wszystko jest odpowiednio zaplanowane.
Gdy okręt trafia do doku, wszystko musi być gotowe do rozpoczęcia prac. Komponenty i części zamienne są dostępne na miejscu, podobnie jak personel o odpowiednich kompetencjach. Wprowadzane są modyfikacje, a dokumentacja na pokładzie jest aktualizowana.
Gdy okręt trafia do doku, wszystko musi być gotowe do rozpoczęcia prac. Komponenty i części zamienne dostępne na miejscu, podobnie jak personel o odpowiednich kompetencjach. Wprowadzane są modyfikacje, a dokumentacja na pokładzie aktualizowana.
Porozumienie na rzecz utrzymania floty
W Szwecji Saab, wspólnie ze Szwedzkimi Siłami Zbrojnymi oraz Szwedzką Administracją ds. Uzbrojenia (FMV), opracował plany strukturalnego utrzymania i modernizacji floty. Wsparcie obejmuje zasady i procedury zapewniające aktualność, adekwatność i najwyższy poziom zdolności operacyjnej platform.
Podejście to zostało wdrożone poprzez kilka wspólnych umów ramowych, podzielonych według obszarów systemowych. Każdy obszar kontraktowy ma własnych specjalistów zarówno po stronie klienta, jak i wykonawcy w Saab.
W ramach tych umów istnieje przestrzeń na zarządzanie konfiguracją, dokumentację i działania - czyli wiele elementów określanych wcześniej jako ILS. Ma to służyć planowaniu dostępności przez Szwedzkie Siły Zbrojne oraz planowaniu obłożenia zasobów przemysłowych - personelu, stoczni, nabrzeży i doków. Przy finalizacji planów należy uwzględnić wiele różnych czynników.
Bezpieczeństwo na Morzu Bałtyckim
Saab niedawno podpisał nowe kontrakty ze Szwedzkimi Siłami Zbrojnymi oraz FMV w kilku obszarach w domenie morskiej. Tym, co łączy te wszystkie elementy jest wyższa gotowość operacyjna Szwedzkich Sił Zbrojnych oraz bardziej efektywna działalność Saab, z lepszą przewidywalnością, jakością i zarządzaniem zasobami. Wszystko to z korzyścią dla bezpieczeństwa i gotowości operacyjnej.
Razem wzmacniamy bezpieczeństwo w regionie
Dzięki terminowej realizacji licznych kontraktów przez Saab Polskie Siły Zbrojne zyskują nowe zdolności obronne, wspierając współdziałanie sojuszniczych sił międzynarodowych.
Dowiedz się więcej